O αδελφός του Αθ. Μουστάκη, Γ. Μουστάκης διακρίθηκε Πανευρωπαϊκά για το έργο αποκατάστασης του ναού του Αγίου Πέτρου στην Καστάνια Μάνης [ΦΩΤΟ-BINTEO]
Διάκριση για δύο μνημεία στα Βραβεία Europa Nostra 2016
Δύο σημαντικές διακρίσεις που αναγνωρίζουν το έργο των ελλήνων επιστημόνων στην προστασία και ανάδειξη μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς απέσπασε η χώρα στα Βραβεία Europa Nostra 2016. Ειδικότερα, στη λίστα των βραβείων περιλαμβάνονται τα έργα αποκατάστασης του Ιερού Ναού Αγ.Πέτρου στην Καστάνια της Μεσσηνιακής Μάνης και του παραδοσιακού νερόμυλου στον Αγ.Γερμανό Πρεσπών.
Τα βραβεία θεσπίστηκαν το 2002 και απονέμονται ετησίως, από ανεξάρτητη επιτροπή εμπειρογνωμόνων. Οι φετινοί 28 νικητές από 16 χώρες επιλέχθηκαν μεταξύ 187 υποψηφιοτήτων. Στο σκεπτικό της βράβευσης επισημαίνεται πως τα έργα που επιλέχθηκαν αποτελούν εξαιρετικά παραδείγματα δημιουργικότητας, καινοτομίας, αειφόρου ανάπτυξης και κοινωνικής συμμετοχής στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς σε όλη της Ευρώπη.
Ο βυζαντινός ναός του Αγίου Πέτρου στην Καστάνια της Μεσσηνιακής Μάνης χρονολογείται στον 12ο αιώνα. Ανήκει στον αρχιτεκτονικό τύπο των τετρακιόνιων σταυροειδών εγγεγραμμένων με τρούλο ναών, με νάρθηκα με μορφή στοάς, ο οποίος προστέθηκε στα δυτικά του ναού κατά τον 13ο αιώνα, και ένα πυργοειδές κωδωνοστάσιο που οικοδομήθηκε το 1813.
Η εξαιρετική αρχιτεκτονική, σε συνδυασμό με τον γλυπτό και ζωγραφικό του διάκοσμο τόν καθιστούν ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της Μάνης.
Ο ζωγραφικός διάκοσμος του ναού ξεχωρίζει για τη μοναδικότητά του, καθώς διακρίνονται τέσσερις φάσεις αγιογράφησης. Στα βυζαντινά χρόνια ανάγονται τα δύο πρώτα στρώματα αγιογραφιών, ενώ το τρίτο είναι μεταβυζαντινό (18ος αι.). Το τέταρτο στρώμα ανάγεται στη μεταπολεμική περίοδο και το μεγαλύτερο τμήμα του αφαιρέθηκε καθώς κρίθηκε «κακότεχνη επιζωγράφιση».
Η αποκατάσταση του ναού κρίθηκε επιβεβλημένη, λόγω των σοβαρών προβλημάτων στατικότητας. Το έργο, που περιελάμβανε εργασίες για την εξασφάλιση της στατικής επάρκειας και τη συντήρηση του εσωτερικού διάκοσμου, διήρκεσε περίπου 16 μήνες (κατά τα έτη 2013-2014) και πραγματοποιήθηκε βάσει μελέτης που εκπόνησε η 26η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων. Οι εργασίες υλοποιήθηκαν υπό την επίβλεψη της Εφορείας, σε συνεργασία με την Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού και με χορηγία του Θανάση Μαρτίνου.
Κατά τη διάρκεια των εργασιών αποκαλύφθηκαν κάτω από την επικεράμωση τμήματα της τοιχοποιίας τα οποία είχαν αποκρύψει μεταγενέστερες επεμβάσεις, ενώ πλέον οι τοιχογραφίες αποτελούν σπάνιο υλικό για τους μελετητές της Ύστερης Βυζαντινής Τέχνης.
Όπως δήλωσε στο in.gr η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας Ευαγγελία Μηλίτση, ο βυζαντινός ναός του Άγιου Πέτρου είναι από τα σημαντικότερα μνημεία της Μεσσηνιακής Μάνης και το αποτέλεσμα των εργασιών «ίσως είναι από τις πιο υποδειγματικές αναστηλωτικές επεμβάσεις σε βυζαντινό μνημείο στη νότια Πελοπόννησο».
Να σημειωθεί πως η αποκατάσταση του ναού δεν είναι το πρώτο έργο στο οποίο συνεργάστηκαν η 26η ΕΒΑ με την Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, καθώς όπως ανέφερε η κ. Μηλίτση είχε προηγηθεί η αποκατάσταση του Αγίου Νικολάου «στης Μαρούλαινας».
«Η συνεργασία ιδιωτικών και δημόσιων φορέων, προκειμένου να καταστεί δυνατή η αποκατάσταση και η υλοποίηση του έργου με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, αποτελούν ένα θαυμάσιο παράδειγμα του τι μπορεί να επιτευχθεί σε πολλές παρόμοιες εκκλησίες της περιοχής. Τα παραπάνω είναι ιδιαίτερα σημαντικά λαμβανομένων υπ’ όψιν των δυσμενών οικονομικών συνθηκών που επικρατούν στην περιοχή. Πρόκειται για ένα πρότυπο για τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς σε ευρύτερη βάση στην Ευρώπη» ανέφερε η κριτική επιτροπή στο σκεπτικό της βράβευσης.
Ο νερόμυλος του Αγίου Γερμανού στις Πρέσπες είναι ο μοναδικός από τους 20 νερόμυλους της περιοχής που έχει πλήρως αποκατασταθεί. Ο μύλος βρίσκεται στην ορεινή ζώνη του Εθνικού Πάρκου Πρεσπών και κατασκευάστηκε το 1930.
Ο νερόμυλος είναι πλήρως λειτουργικός, με τρεις διαφορετικούς μηχανισμούς: τον αλευρόμυλο για το άλεσμα των σιτηρών, τη νεροτριβή για το πλύσιμο των ρούχων και το μαντάνι για την τελική επεξεργασία των αργαλίσιων υφαντών.
Οι εργασίες αποκατάστασης ξεκίνησαν το 2013, με χορηγία των Ιδρυμάτων Στ.Νιάρχου και Α.Γ. Λεβέντη και περιελάμβαναν την επισκευή του κτίσματος, που ήταν σε κρίσιμη κατάσταση, την ανακατασκευή των κατεστραμμένων μηχανισμών, την ανακατασκευή του συστήματος υδροδότησης του μύλου και την προσθήκη νέων κατασκευών στον περιβάλλοντα χώρο του μύλου, για τη διευκόλυνση της πρόσβασης των επισκεπτών.
Μιλώντας στο in.gr ο δήμαρχος Πρεσπών Παναγιώτης Πασχαλίδης ανέφερε ότι «το έργο της αποκατάστασης του νερόμυλου που επιλέχθηκε από την επιτροπή αποτελεί για εμάς εξαιρετικό παράδειγμα δημιουργικότητας, καινοτομίας, αειφόρου ανάπτυξης και κοινωνικής συμμετοχής στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς σε όλη την Ευρώπη».
Τόνισε, επίσης, τη σημασία που έχει η αναφορά της κριτικής επιτροπής στο σκεπτικό της βράβευσης ότι «επιβραβεύουμε την αποκατάσταση αυτού του προβιομηχανικού μύλου ως ιδιαίτερα χαρακτηριστικού δείγματος της βιομηχανικής εξέλιξης στην Ευρώπη».
«Η πολυπλοκότητα του μύλου και του συστήματος υδροδότησής του είναι μοναδική και έχει αποκατασταθεί με την εφαρμογή ειδικής γνώσης υψηλού επιπέδου» επισήμαναν οι κριτές, τονίζοντας ότι «το έργο αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα και για άλλα παρόμοια μνημεία σ’ αυτή την όμορφη περιοχή» και πως «ο κοινωνικός του αντίκτυπος, όπως επίσης και η διατήρηση αυτού του εξαιρετικού δείγματος βιομηχανικής κληρονομιάς, αξίζουν τη μέγιστη διάκριση».
Το ενδιαφέρον τώρα στρέφεται στην τελετή βράβευσης που θα πραγματοποιηθεί στη Μαδρίτη στις 24 Μαΐου, όπου θα ανακοινωθούν οι 7 νικητές των Grand Prix, καθένας από τους οποίους θα λάβει 10.000 ευρώ, καθώς και ο νικητής του Βραβείου Κοινού που θα επιλεγεί από τα φετινά έργα.
Άννα Ανδίρα
Αποκατάσταση του Ιερού Ναού Αγίου Πέτρου στην Καστάνια της Μεσσηνιακής Μάνης
Την Κυριακή 12 Οκτωβρίου 2014 παραδόθηκε ένα σημαντικότατο μνημείο στην Καστάνια της Μεσσηνιακής Μάνης. Πρόκειται για το Βυζαντινό ναό του Αγίου Πέτρου, ο οποίος χρονολογείται στο τρίτο τέταρτο του 12ου αιώνα και ανήκει στον αρχιτεκτονικό τύπο των απλών τετρακιόνιων σταυροειδών εγγεγραμμένων με τρούλο ναών. Στα μέσα του 13ου αιώνα προστέθηκε στα δυτικά του ναού νάρθηκας και το 1813, σύμφωνα με επιγραφή, οικοδομήθηκε τριώροφο πυργοειδές κωδωνοστάσιο.
Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ζωγραφικός διάκοσμος του μνημείου. Διακρίνονται τέσσερεις φάσεις αγιογράφησης. Τα δύο πρώτα στρώματα αγιογραφιών ανάγονται στα βυζαντινά χρόνια, ενώ το τρίτο είναι μεταβυζαντινό (18ος αι.), με το τέταρτο –της μεταπολεμικής περιόδου- να αποτελεί μία «κακότεχνη επιζωγράφιση, το μεγαλύτερο μέρος της οποίας αφαιρέθηκε κατά την πρόσφατη συντήρηση».
Το σημαντικότατο δεύτερο στρώμα χρονολογείται «στο δεύτερο μισό του 14ου αι. και απηχεί τις τάσεις της μνημειακής ζωγραφικής στην περιοχή του Μυστρά κατά την όψιμη παλαιολόγεια περίοδο».
Όπως διαβάζουμε στο σχετικό έντυπο που εξέδωσε η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, υπό την επίβλεψη της οποίας πραγματοποιήθηκε το έργο, το μνημείο ήταν σε πολύ κακή κατάσταση αντιμετωπίζοντας σοβαρότατα δομοστατικά και οικοδομικά προβλήματα. Η αποκατάσταση έγινε ανάμεσα στα έτη 2013 και 2014 (για την ακρίβεια σε χρονικό διάστημα 16 μηνών) με μέριμνα του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς (ΣΑΚ) της Ελληνικής Εταιρείας και συντονισμό της Διευθύντριας της 26ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Ευαγγελίας Μηλίτση-Κεχαγιά.
Το συνολικό κόστος του έργου ανήλθε στο ποσό των 447.400 € και καλύφθηκε χάρη στη γενναιόδωρη χορηγία του Αθανασίου και της Μαρίνας Μαρτίνου.
Το τεχνικό κομμάτι του έργου ανέλαβε η εταιρεία Μνημειοτεχνική ΕΠΕ υπό την επίβλεψη του αρχιτέκτονος και μέλους του ΣΑΚ Σταύρου Μαμαλούκου και του αρχαιολόγου της 26ης ΕΒΑ Μιχάλη Κάππα.
Η συντήρηση των τοιχογραφιών του μνημείου πραγματοποιήθηκε από τον Γιώργο Μουστάκη, συντηρητή έργων τέχνης.
Είναι μεγάλη η χαρά που νιώθει ο καθένας μας όταν διαπιστώνει ότι παρά τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η πατρίδα μας και παρά τη γενικότερη «γκρίνια» που μας ταλαιπωρεί η συνεργασία των δημοσίων υπηρεσιών με ιδιώτες αποδίδει εξαιρετικούς καρπούς.
Σήμερα, θαυμάζοντας αυτό το σπουδαιότατο μνημείο πλήρως αποκατεστημένο και προστατευμένο, έχουμε την πολυτέλεια να σκεφτούμε με ανακούφιση ότι, εν τέλει, απέφυγε την κατάρρευση.
Το έργο της αποκατάστασης του σημαντικού αυτού μνημείου προβάλλει ξεκάθαρα τα οφέλη της αρμονικής συνύπαρξης και συνεργασίας της ιδιωτικής χορηγίας, του ελληνικού δημοσίου, των μη κερδοσκοπικών φορέων και των ιδιωτών εργοληπτών. Η αγαστή συνεργασία όλων των εμπλεκομένων στο έργο, χωρίς καθυστερήσεις, αναβολές, προβλήματα και υπερχρεώσεις, ολοκλήρωσε ένα σύνθετο και επίπονο έργο σε μια δυσπρόσιτη ορεινή περιοχή, σε εξαιρετικά μικρό χρονικό διάστημα, με χρήση υλικών αρίστης ποιότητας και εφαρμογή συγχρόνων τεχνικών συντήρησης και αποκατάστασης, όπως παρουσιάζονται στη διεθνή τεχνική βιβλιογραφία.
Το παράδειγμα του «Αγίου Πέτρου» θα πρέπει να κινητοποιήσει όλους μας ώστε με σοβαρότητα και αποτελεσματικότητα να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις της εποχής μας διαφορετικά η αποδόμηση της ιστορίας και της ιστορικής μνήμης όχι μόνο δεν θα ανακοπεί, αλλά υπάρχει ο ορατός ο κίνδυνος να συνεχιστεί με εντονότερους ρυθμούς.
♦ Τα στοιχεία για το μνημείο και τις εργασίες αποκατάστασης αντλήσαμε από σχετικό έντυπο της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού.
♦ Οι φωτογραφίες ανήκουν στον συντηρητή του μνημείου Γιώργο Μουστάκη και στην εταιρία αναστήλωσης και υλοποίησης σύνθετων τεχνικών έργων αποκατάστασης μνημείων και παραδοσιακών συνόλων ΜΝΗΜΕΙΟΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕ.
